TẬP 7 - NƯỚC SƠN VĂN MINH (06/1968 - 03/1969)
♪ Catch a boat to England, baby, maybe to Spain ♪
♪ Wherever I have gone
♪ Wherever I've been and gone
♪ Wherever I have gone the blues run the game. ♪
Tôi lớn lên ở thị xa Worthington miền Nam bang Minnesota.
Những tỉnh lẻ kiểu này ở Mỹ rất an lành.
Sống ở đó rất an toàn.
Mùa hè thì chơi bóng chày,
mùa đông thì chơi khúc côn cầu.
Mọi người đều biết nhau tốt xấu thế nào,
biết cả nội tình gia đình,
bọn trẻ hư hỏng ra sao.
Thị xã đầy trẻ con sinh hoạt các hội đoàn,
các câu lạc bộ, mấy bà nội trợ nhiều chuyện,
và mấy ông mục sư đạo mạo.
Tôi nhận thông báo nhập ngũ một chiều hè tháng 6 năm 1968.
Tôi nhớ cầm thư để lên bàn bếp lúc cha mẹ đang ăn trưa.
Họ thậm chí không cần đọc thư.
Nhìn phong bì là họ biết.
Bữa cơm lặng như tờ,
cả nhà không nói gì, thư nằm giữa bàn ăn.
Thế mà đến giờ tôi vẫn muốn khóc.
Không phải khóc vì tôi, mà khóc cho cha mẹ.
Cả hai đều vào Hải quân thời Thế chiến thứ Hai,
tin vào phục vụ tổ quốc và những giá trị tương tự.
... hãy nhớ mọi thường dân đều có thể là kẻ thù...
Tôi nghĩ chiến tranh không chính trực.
Nhưng tôi yêu đất nước mình. Quí cuộc sống tỉnh lẻ, bạn bè, gia đình.
Hè năm 1968 tôi trăn trở rất nhiều.
Trăn trở đó đau hơn mọi thứ tôi trải qua ở Việt Nam.
Cuối cùng, tôi đầu hàng.
Tôi cùng đám bạn vừa tốt nghiệp
lên xe buýt đến Sioux Falls cách 100 km, giơ tay tuyên thệ gia nhập Lục quân.
Tôi tước quyền tự quyết của mình, chấp nhận buông xuôi bản thân,
bỏ mặc lương tri, để không phải nghe
lương tri cật vấn rằng: “mày đang làm chuyện xấu xa ngu xuẩn
và không yêu nước”.
Hôm nay, số liệu thương vong ở Việt Nam tuần rồi được công bố,
299 lính Mỹ thiệt mạng, thấp nhất trong hai tháng qua.
Đến tháng 6 năm 1968, tinh thần cách mạng -
về Chiến tranh Việt Nam, bất công, nhân quyền -
dường như lan tỏa khắp nơi.
Áp lực kết thúc chiến tranh ngày càng tăng.
Tổng thống Johnson quyết định không tái tranh cử.
Ám sát và bạo động khuấy đảo đất nước,
và Mỹ chuẩn bị bầu Tổng thống mới.
Đàm phán ngoại giao giữa Mỹ và Bắc Việt tại Paris không đi đến đâu.
Cộng sản quyết không bàn thảo cụ thể
nếu Mỹ không dừng ném bom miền Bắc.
Clark Clifford, Bộ trưởng Quốc phòng mới,
sau vài tháng nhậm chức từ chủ chiến đã trở nên chủ hòa,
khẩn cầu Tổng thống chấm dứt hẳn việc ném bom.
Ông nói với Johnson: “Ta chỉ có thể hy vọng thành công trên bàn đàm phán,
chứ không thể thắng cuộc chiến này”.
Tổng thống từ chối chấm dứt ném bom.
Những tháng sau có nhiều tin tức tiến triển tốt trên chiến trường
và vùng nông thôn.
Nhưng những bước tiến này quá chậm, trả giá sinh mạng quá cao,
nên cao trào phản chiến càng dữ dội hơn,
các thế hệ và giai tầng đối chọi nhau,
dân nghi ngờ giới lãnh đạo không thể,
hoặc không muốn ngừng đánh đấm.
Nam thanh niên tiếp tục đối diện những câu hỏi và lựa chọn
mà thế hệ trước hiếm khi phải đối diện trong các cuộc chiến trước đây
- công dân có nghĩa vụ gì với tổ quốc?
làm gì khi bị gọi nhập ngũ nhưng không tin vào cuộc chiến?
làm sao để lính phân biệt giữa kẻ thù
với thường dân Việt Nam mà họ phải bảo vệ?
Hè 1968 là mùa hè
nhiều hệ quả nhất trong lịch sử Mỹ.
Trước đó, lãnh đạo Mỹ hứa
sẽ bảo vệ tiền đồn Thủy quân lục chiến tại Khe Sanh -
bị đối phương bao vây suốt 77 ngày
Mùa thu 1967 và đầu 1968, Johnson nói:
“Tôi không muốn có Điện Biên Phủ thứ hai”.
Thế nên toàn quân đội Mỹ, từ bộ tổng tham mưu trở xuống,
dù có nghĩ phải bảo vệ Khe Sanh không,
đều dồn sức phá vòng vây.
Đáng nói nhất là một tuần sau khi hết bị vây hãm,
ta cày nát căn cứ rồi bỏ Khe Sanh luôn.
Chi tiết đó thể hiện đúng bản chất chiến tranh Việt Nam.
Mỹ cử tư lệnh mới sang Việt Nam.
Tướng Creighton w. Abrams, người hùng Thế chiến thứ Hai,
phóng viên gọi là “lính hơn cả lính”, người có thể “biến thỏ thành cọp”.
Báo chí tả lúc nào ông cũng xộc xệch, phì phèo thuốc.
Ông cộc cằn, rượu như hũ chìm,
hay cáu bẳn vào buổi sáng,
đến nỗi cấp dưới hễ ghét ai
thì cho gặp ông vào buổi sáng.
Abrams là bộ mặt mới mà nước Mỹ cần cho cuộc chiến.
Với báo chí, ông thẳng thắn và cởi mở hơn tiền nhiệm.
Ông nói với thuộc cấp: “Chính sách quan hệ công chúng của Bộ chỉ huy
là lấy kết quả làm câu trả lời”.
Một sĩ quan kể: “Thỉnh thoảng chúng tôi được
nói thẳng tháng này chả làm được cái quái gì”.
Nhiều người đến giờ vẫn tin nếu Abrams được giao chỉ huy sớm hơn,
cuộc chiến đã có kết cục khác hẳn.
Các sếp lệnh rất ngắn gọn: “Phải giết địch, đếm xác càng nhiều càng tốt.
Hôm nay mày khử được mấy thằng?”
Họ dùng tỉ lệ thương vong địch ta để xác định thắng thua.
Nếu giết được 20 lính Bắc Việt và phe ta thiệt mạng 2 người,
họ tuyên bố trận đó thành công lớn.
Trung úy Vincent Okamoto s inh ra trong Thế chiến thứ Hai
trong khu tập trung người Mỹ gốc Nhật
ở Poston, bang Arizona, là con thứ 7 một gia đình Nhật di cư.
Cả 6 anh em Vincent đều phục vụ quân đội -
hai người phục vụ Chiến đoàn 442 ở Ý và Pháp,
đơn vị lừng lẫy nhất trong thế chiến.
Thế nên khi Mỹ tham chiến ở Việt Nam, Okatomo nghĩ ông cũng phải sang đó.
ông là Trung đội trưởng thuộc Đại đội Bravo, Tiểu đoàn 2,
Trung đoàn 27, Sư đoàn Bộ binh 25,
đóng ở Củ Chi, cách Sài Gòn hơn 30 km về hướng Tây Bắc,
nơi Việt Cộng đào hệ thống địa đạo chằng chịt.
Cha mẹ tôi là dân Nhật nhập cư.
Ngày nào tôi cũng ăn cơm
tận đến khi nhập ngũ.
Hôm đó, bọn tôi bao vây rà soát một làng.
Không tìm ra vũ khí, cũng không thấy tài liệu nào,
nên bọn tôi ngồi nghỉ ăn trưa.
Ai cũng muốn tránh nắng.
Cậu thông tin, cứu thương, và tôi vào một ngôi nhà, trong đó có...
3 phụ nữ, 1 trẻ sơ sinh, và 1 đứa bé chừng 4 tuổi,
họ đang nấu cơm.
Thằng Okamoto con bà Okamoto mấy tháng chưa được ăn cơm nóng.
Nồi cơm nhìn ngon quá.
Tôi gọi tay phiên dịch. Tôi bảo: “Nói với bà kia
tao muốn đổi bao thuốc lá,
khẩu phần gà tây và hộp đào ngâm lấy ít cơm nóng với cá và rau củ”.
Cơm ngon tuyệt. Tôi xin thêm chén nữa.
Cậu thông tin bảo: “Mẹ kiếp, họ nghèo thế, sao mày còn ăn của họ?”
Tôi trả lời: “Kệ, họ nấu đủ cơm cho cả chục thằng ăn”.
Nói xong mới chợt nhận ra họ nấu cho cả chục người ăn thật.
Tôi bảo tay phiên dịch hỏi bà già: “Nấu cơm này cho những ai?”
“Không biết, không biết”.
Thế là bọn tôi tiếp tục lục soát. Tìm được một cửa hầm.
Ai đó đưa tôi quả lựu đạn.
Khói tan, bọn tôi kéo 7-8 xác ra sân làng.
Định xem ai khóc thương thì tra hỏi luôn.
Mấy phụ nữ trong nhà tôi ăn cơm ngồi sụp xuống khóc thảm thiết,
dù không thể nhận dạng những xác chết đã cháy đen kia.
Thế đấy.
Đó là lần đầu tiên tôi nhận ra mình vừa giết người.
Cấp trên khen tôi “khá lắm”. Nhưng...
giết người không vinh quang cũng không phải thành quả gì.
Hè đó, Okamoto bị thương hai lần
và tham gia 22 lần đột kích bằng trực thăng,
4 lần trong vai chỉ huy đại đội.
Sáng 23/8, ông tham gia trận thứ 23.
19 trực thăng đổ quân trung đội 1 và 2
xuống bãi đáp mới gần Campuchia.
Nhiệm vụ là phòng thủ, bám trụ,
để chặn tiểu đoàn lính Bắc Việt
đang tìm cách thoát qua biên giới.
Đơn vị của Okamoto được tăng cường
1 trung đội bộ binh cơ giới, 3 thiết giáp, 1 xe tăng,
nhưng họ vẫn kém xa địch về quân số.
Ông và chưa tới 150 lính thuộc cấp
mất 2 ngày để chuẩn bị,
gài mìn Claymore, căng 3 lớp rào kẽm gai.
Ngày 24/8, khoảng 10 giờ đêm,
hàng loạt cối nã vào bọn tôi.
Trong vòng 10 giây,
cả 3 chiếc thiết giáp và xe tăng
đều bị B-40, B-41 bắn hỏng.
Mìn pháo sáng bùng lên.
Quân địch xông qua đám cỏ lau.
Súng cối Việt Cộng khoan được 2 lỗ to trong hàng rào kẽm gai.
Nếu không bịt được 2 lỗ này, Okamoto và lính sẽ bị tràn ngập.
Ông và 4 lính quanh đó giương M-16 lên đầu bắn đại.
Địch tiếp tục tràn lên.
Xung quanh tôi có 4 lính.
Qua ánh pháo sáng, tôi bảo họ:
“Leo lên bắn đại liên trên xe thiết giáp đi”.
Tụi nó bảo: “Tiên sư ông, không ra đó đâu”.
Thế là tôi chạy đến chiếc đầu tiên,
kéo xạ thủ đã chết xuống.
Rồi nhảy vào bắn cho đến khi hết đạn.
Okamoto chạy tới chiếc thiết giáp thứ hai
rồi đến chiếc thứ ba, bắn hết đạn.
Nhưng địch vẫn tiếp tục tràn lên.
Tôi trườn đến cách khoảng 10 mét
rồi ném lựu đạn về phía địch.
Hai quả lựu đạn địch rơi ngay cạnh, ông ném ngược trở lại.
Nhưng quả thứ ba xa quá tầm tay.
Mảnh lựu đạn cắm lỗ chỗ trên lưng và chân ông.
Lúc đó tôi tin chắc mình sắp chết.
“Okamoto, mày không sống nổi rồi.
Mẹ mày sẽ đau lòng lắm, nhưng thế nào mày cũng bỏ mạng ở đây”.
Tôi cảm giác như được giải thoát. Khi biết sắp chết, ta không còn ...
nỗi sợ biến mất. Lúc đó tôi hết sợ.
Tôi chỉ điên tiết vì đám lau nhau kia muốn giết tôi.
Đã thế, tôi sẽ chơi hết mức trước khi gục ngã.
Đêm đó, tôi giết nhiều tay lính địch dũng cảm.
Tôi tự nhủ lòng:
“Biết đâu mình làm thế này lại cứu mạng vài đồng đội thì sao”.
Đêm đó địch luồn sang Campuchia
mang theo xác lính của họ.
Một phần ba đại đội Okamoto bị giết.
Sau trận, Vincent Okamoto được thưởng Huân chương Phục vụ Cao quí,
huân chương cao quí thứ nhì trong Lục quân.
Khi kết thúc nghĩa vụ,
ông trở thành quân nhân Mỹ gốc Nhật thành tích nhất
sống sót qua chiến tranh Việt Nam.
Thật ra với tôi
những người đã chết mới thực anh hùng.
Toàn là học sinh học dở cấp ba, 19-20 tuổi,
không có cách nào thoát lính như giới tinh hoa và thượng lưu.
Như thế là bất công.
Nhập ngũ đối với họ
như chuyện nắng mưa của trời, cứ phải chịu và phải làm thôi.
Nhưng tôi thấy những thanh niên đó, dù không được lợi lộc gì,
chẳng trông được tưởng thưởng gì sau khi đi lính ở Việt Nam,
vẫn kiên nhẫn vô biên, và hết lòng với nhau,
lòng can đảm của họ thật phi thường.
Và tôi hay tự hỏi:
“Làm sao nước Mỹ sinh ra được những thanh niên như thế?”
Ban đầu, đài Hà Nội công bố Mậu Thân
là “chiến thắng vĩ đại”,
“hàng trăm ngàn người dân đã nổi dậy tiêu diệt quân thù”.
Nhưng một lính Bắc Việt nhớ lại:
“Vài tuần sau không thấy có tin tức gì nữa.
Chế độ Sài Gòn vẫn còn đấy,
máy bay Mỹ vẫn ném bom.
Rõ ràng đài đã không nói thật”.
Số thương vong không bao giờ được công bố,
nhưng dân miền Bắc lén nghe đài BBC và đài Sài Gòn, biết tổn thất rất lớn.
Cuối tháng 8 năm 1968, Lê Duẩn và giới lãnh đạo Bắc Việt
tiến hành thêm một đợt tấn công nữa.
Kết quả cũng giống 2 đợt Mậu Thân trước.
Họ mất thêm 17 ngàn quân,
phải điều bổ sung hàng ngàn lính mới vào Nam.
“Chiến tranh biến thành hố sâu không đáy” -một người Bắc Việt nhớ lại -
“càng chết nhiều, họ càng gửi nhiều quân”.
Một số cán bộ đảng viên gửi con ra nước ngoài để tránh nhập ngũ.
Sinh viên đại học được miễn nhập ngũ.
Ai có tiền thì đút lót để ban tuyển quân tha cho con họ
hoặc trả tiền cho bác sĩ chứng nhận không đủ sức khỏe nhập ngũ.
Hầu hết người nhập ngũ là dân nghèo vùng nông thôn,
dễ tiếp nhận những lời kêu gọi và hứa hẹn của cách mạng.
Hàng ngàn quân bổ sung đi theo Đường mòn Hồ Chí Minh
ngang những đoàn xe cháy, nghĩa trang bộ đội,
bia mộ ghi rõ họ tên và ngày tháng hy sinh.
Họ gặp lính bị thương đi ngược ra.
Ai cụt tay thì đi bộ. Ai cụt chân thì ngồi xe tải ngụy trang.
Có người bị mù hoặc bị bỏng vì napalm.
“Vào Nam tha hồ vui nhé” -thương binh nói với tân binh.
Một cán bộ chính trị nhớ lại: “Ai cũng sợ,
nhất là khi gặp những người lính đó.
Giống như nhìn thấy mình trong tương lai”.
Đại biểu trẻ nhất của bang New Jersey
bỏ phiếu cho Richard Nixon vào chức vụ Tổng thống Hoa Kỳ.
Được 18 phiếu rồi.
David, gấp đôi rồi, được 18.
Richard Nixon là chính khách nổi tiếng trong hơn hai thập niên ở Mỹ,
được nhiều người ưa nhưng cũng lắm kẻ ghét.
Ông là dân biểu cả thượng và hạ viện,
nổi tiếng chống cộng quyết liệt,
từng làm Phó tổng thống 8 năm dưới thời Dwight Eisenhower.
Ông thua sát nút John Kennedy kỳ bầu cử 1960,
2 năm sau lại thua khi tranh cử thống đốc bang Caliíornia
Ai cũng tưởng sự nghiệp ông thế là hết.
Nhưng trong diễn biến ngoạn mục nhất lịch sử chính trị Mỹ,
ông qua mặt đối thủ bằng đầu óc và vận động khôn khéo,
trở thành ứng viên đảng Cộng hòa năm 1968.
Richard M. Nixon...
Người ông chọn tranh cử Phó tổng thống là nhân vật cứng cựa
nhưng công chúng ít biết: spiro Agnew, Thống đốc bang Maryland.
Nixon thuyết phục dân chúng
rằng mình có khả năng hàn gắn nước Mỹ
và chấm dứt chiến tranh trong danh dự.
Khi đất nước hùng cường nhất bị sa lầy 4 năm
trong cuộc chiến với Việt Nam mà không có lối ra;
khi đất nước giàu có nhất thế giới không thể điều hành kinh tế trong nước;
khi đất nước nổi danh về pháp quyền rơi vào cảnh vô luật lệ,
khi đất nước hàng thế kỷ qua nổi tiếng về cơ hội bình đẳng
lại tan tác vì bạo lực chủng tộc;
và khi mà Tổng thống Mỹ
không thể đi nước ngoài, hoặc đến bất kỳ thành phố nào trong nước
mà không sợ bị biểu tình phản đối,
thì lúc đó Mỹ phải có lãnh đạo mới.
Xin chào buổi tối từ Chicago.
Đại hội đảng Dân chủ lần thứ 35 sẽ khai mạc vào ngày mai,
hứa hẹn tranh cãi gay gắt trong nghị trường,
hoặc nếu không thì sẽ có bạo động.
Buổi sáng Chủ nhật mát mẻ, hai phe dàn quân đối đầu nhau ở Chicago.
Khoảng 6 ngàn lính Lục quân thiện chiến sẵn sàng chống bạo động...
Lục quân đóng nhiều chốt trong thành phố,
cuộc điều quân nội địa lớn nhất lịch sử Mỹ.
Khoảng 15 ngàn người biểu tình đổ về Chicago
để phản đối chiến tranh,
một số quyết tâm gây rối đại hội.
Richard J. Daley, Thị trưởng Chicago, người theo đảng Dân chủ,
quyết không để thành phố náo loạn.
12 ngàn cảnh sát Chicago được huy động.
Ngoài 6 ngàn lính Lục quân,
có thêm 6 ngàn Vệ binh Quốc gia vũ trang
và 1 ngàn nhân viên FBI,
CIA, và tình báo quân sự.
Thị trưởng Daley cho dựng rào quanh Trung tâm hội nghị Chicago,
không cấp phép biểu tình
và không cho người biểu tình ngủ trong công viên thành phố.
Nếu không có giấy phép, các bạn có định biểu tình không?
Chúng tôi đã báo
cho chính quyền thành phố và cả nước
từ nhiều tháng trước về ý định tổ chức biểu tình,
và tập hợp ở Chicago để bày tỏ thái độ về chiến tranh.
Việc hàng chục ngàn người tập trung về thành phố Chicago
tự nó đã là giấy phép.
Chúng tôi chống lại chủ nghĩa quân phiệt đang trỗi dậy,
chống lại việc giải quyết
các bức xúc chính trị và xã hội chính đáng bằng quân đội, cảnh sát.
Nhân danh an ninh, họ đã hạn chế tự do báo chí, tự do di chuyển,
và riêng với những người biểu tình, cả tự do ngôn luận nữa.
Đại hội Dân chủ sắp khai mạc dưới chế độ cảnh sát.
Chỉ còn biết nói như vậy.
Xin mời các đại biểu an tọa.
Phó Tổng thống Hubert Humphrey,
người kế nhiệm do Tổng thống Johnson chỉ định, là ứng viên dẫn đầu.
Ông là người hùng của cánh Dân chủ cực tả,
nhưng vì ông ủng hộ Tổng thống và chiến tranh,
nên nhiều đại biểu và người biểu tình
bên ngoài đại hội ủng hộ đối thủ của ông,
Thượng Nghị sĩ Eugene McCarthy, người phản chiến.
Vào tối thứ hai của đại hội, cảnh sát dùng dùi cui và hơi cay
đuổi hàng trăm người biểu tình khỏi Công viên Lincoln.
Đại biểu đeo băng đen trên tay...
Chiều hôm sau, các đại biểu tranh cãi gay gắt
về cương lĩnh kêu gọi chấm dứt chiến tranh.
Khi phe ủng hộ Humphrey bỏ phiếu chống cương lĩnh này,
phe đại biểu phản chiến nổi khùng.
... những người đã cùng New York
quyết liệt phản đối chiến tranh trong hội trường.
Người biểu tình chống trả
khi cảnh sát bắt một thanh niên xé cờ Mỹ.
Coi chừng đám kia.
Đừng quay lưng lại!
Cảnh sát vùng này thuộc tầng lớp lao động
- dân gốc Ý, Ba Lan, Ailen.
Nhiều người chắc từng sang Việt Nam,
hoặc có anh em, họ hàng từng sang đó.
Philip Caputo, một Thủy quân lục chiến từng tham chiến ở Việt Nam,
lúc đó là phóng viên
tường thuật xung đột trên đường phố Mỹ.
Nhớ chụp ảnh ném đá nhé!
Đột nhiên ngoài đường
đầy thanh niên mà cảnh sát thấy
không giống sinh viên chút nào.
Một số còn đập phá và chửi bới tục tĩu.
Nhiều cảnh sát nghĩ hành xử đó
là lạm dụng đặc quyền, nên tỏ ra khinh họ.
Họ đang khiêu khích ta,
nhưng ta không muốn đối chọi - tất cả lùi lại.
Lùi lại! Lùi lại!
Vừa rồi là tường thuật từ Công viên Grant, trung tâm Chicago.
Tối đó, hàng ngàn ngưòi biểu tình,
bị chặn không tới được đại hội,
tuần hành về trụ sở đảng Dân chủ tại khách sạn Hilton trên Đại lộ Michigan.
Người tuần hành từ nhiều nơi đang đi từ phía Nam đại lộ
trở lại đúng địa điểm cảnh sát chặn họ trước đây.
Giơ tay lên!
Thôi nào!
Thôi, đi đi!
Tôi xin đề cử với quí vị ứng cử viên Tổng thống Hoa Kỳ
đại diện cho đảng Dân chủ,
Thượng Nghị sĩ Eugene J. McCarthy bang Minnesota.
Trong lúc đó, ở trung tâm Chicago, góc Đại lộ Balbo và Michigan,
biểu tình tiếp tục diễn ra.
Cảnh sát đến để giải tán đám đông.
Vệ binh Quốc gia cũng đến hỗ trợ.
Bắt hắn!
Bắt hắn! Bắt hắn!
... người ta la hét...
Tôi bật ti vi xem.
Hồi học đại học tôi không phải loại hay nghĩ ngợi,
nhưng lúc đó tôi thấy nước mình sắp tan tành đến nơi.
Như thể cả nước đang hóa dại.
Tôi không rõ phe nào hóa dại - người biểu tình hay cảnh sát -
hay tất cả đều điên loạn cả?
Trong hội trường còn hỗn loạn hơn.
Một số đại biểu phản chiến trước đây từng ủng hộ Robert Kennedy
giờ quay qua ủng hộ ứng viên khác,
Thượng Nghị sĩ George McGovern bang Nam Dakota.
Nếu George McGovern làm Tổng thống Mỹ,
ta sẽ không cần đến bắt bớ kiểu phát xít trên đường phố Chicago.
Đám đông hô vang: “Thế giới đang dõi theo ta”.
Nhìn tình hình hỗn loạn trên tivi, Johnson định bay tới Chicago
để lại chạy đua làm ứng cử viên.
Thị trưởng Daley nói Johnson sẽ đủ phiếu
để trở thành ứng viên đại diện đảng Dân chủ
nhưng Mật vụ nói không thể bảo toàn cho ông.
Cuối tháng 8 năm 1968, tôi đi Úc nghỉ phép.
Thực lòng tôi không muốn nghỉ phép. Làm sao mà thư giãn gì được.
Nên tôi bật tivi xem, và hình ảnh đầu tiên đập vào mắt...
Màn hình vừa sáng lên.
Hình ảnh đầu tiên...qua ống kính...
là cận cảnh qua vai một cảnh sát
nắm cổ một thanh niên
vừa lôi vừa đập.
Máu me khắp nơi, xung quanh toán loạn.
Rồi ống kính lùi ra xa quay cảnh bạo động và đấm đá.
Tôi hoảng hồn: “Chết cha, bọn Nga xâm lược Tiệp Khắc rồi”.
Rồi tôi nghe: “Đại hội đảng Dân chủ ở Chicago, Hoa Kỳ”.
Tôi nghĩ bụng... lúc đó... tôi đã bị chính trị hóa.
Ngay lúc đó, tôi nhận ra bất kỳ ai có lòng với nước Mỹ
đều bị gửi xa nửa vòng trái đất đi săn lùng bóng ma trong rừng,
đi giết hại ông bà người khác một cách vô cớ.
Trong khi đó, đất nước đang tan tành.
Tôi thấy người giống cha tôi đang đánh người giống tôi.
Trời ạ, tôi biết theo phe nào đây?
Cuối cùng,
Humphrey giành vị trí ứng viên ngay lần bỏ phiếu đầu tiên.
Với báo chí, ông tuyên bố hài lòng,
nhưng thổ lộ với vợ đại hội khiến ông cảm thấy
đau lòng, tổn thương, và bầm dập
như thể sống sót qua vụ đắm tàu.
Một ủy ban điều tra tuyên bố
vụ Chicago là “bạo động của cảnh sát”, nhưng một thăm dò cho thấy
56% người Mỹ ủng hộ cách cảnh sát xử lý biểu tình.
Khi Richard Nixon khởi động mùa tranh cử
bằng cách diễu hành trên xe qua khu vực trung tâm Chicago
gần nửa triệu dân Chicago xuống đường đón ông.
Chào Ba Mẹ.
Con không thể nói gì nhiều về đất nước này ngoài việc ruộng lúa thật là hôi.
Mà nhiều vô kể, ruộng này tiếp ruộng kia có mương ngăn cách. Trông rất hay.
Bọn con chạy thiết giáp băng đồng cày nát cả bờ bao giữa đồng.
Ngày 29/8, một ngày sau khi cảnh sát và người biểu tình xung đột,
Binh nhì Michael Holmes, 20 tuổi, đặt chân đến Việt Nam.
Anh sinh ra và lớn lên ở thị xã nhỏ tên Williamsville,
giữa vùng núi Ozarks bang Missouri.
Cha mẹ có tiệm tạp hóa nên Michael phụ giúp sau giờ học.
Anh hay chèo bè trên sông, săn nai và sóc,
và có cô bạn gái tên Darlene.
Anh học hành không suôn sẻ lắm,
không học hết cao đẳng,
nên lập tức bị gọi nhập ngũ.
Sang Việt Nam, anh được cử về Chi đoàn F, Thiết đoàn 17,
Lữ 196 Khinh binh,
đóng tại căn cứ Baldy cách Đà Nẵng 35 km về hướng Nam.
Mọi người hỏi con căn cứ Baldy to cỡ nào.
To khoảng bằng thị xã Williamsville
hoặc có lẽ hơn một chút.
Con đã gửi về tấm hình chụp cả đám bọn con.
Thật ra ở đây cũng không tệ.
Một mặt nào đó con cũng thích.
Điều con không thích là phải xa gia đình và mọi thứ.
Gia đình và bạn bè ở Williamsville
tụ tập nghe Michael kể chuyện Việt Nam,
và kể cho Michael nghe chuyện ở nhà.
Mọi người đang ở nhà ba mẹ cháu đây,
ai cũng muốn nói với cháu vài câu
để cháu nghe giọng mọi người và cảm thấy như đang ở nhà.
Mọi người trông mong... Chào Mike,
dạo này tớ hay đi săn bọn sóc, bắn được cũng kha khá.
Vùng núi Ozarks mùa này đẹp tuyệt. Mong gặp lại cậu.
Ê Mike, Jerry đây.
Hình như Ricky với Carol bỏ nhau rồi nên Ricky lại đi cưa gái mới.
Mike ơi, Glenda đây.
Em có bạn trai rồi, tên Danny.
Và...
Mike, Glen đây.
Nãy giờ bọn kia toàn nói chuyện săn bắn, giờ tớ nói chuyện gái nhé.
Chuyện gái đẹp và siêu xe nhé.
Gene Bilbury vừa tậu chiếc Bonneville.
Michael, mẹ đây.
Tấm ảnh con gửi rõ lắm, trông giống hệt con trước giờ.
Mẹ thậm chí thích con để râu như thế.
Cả nhà nhớ con lắm.
Ba đây.
Mọi người nghĩ con sẽ ổn thôi, miễn đừng có thò mũi vào
những chỗ không liên can gì đến mình để bị sập bẫy hay đại loại thế.
Sắp hết băng rồi, cả nhà chào con nhé.
Hôm nay bọn con đốt hàng loạt chòi của mấy người bất hợp tác.
Thật lòng con không hiểu lắm, vì nếu họ không phải Việt Cộng
mà ta lại đốt nhà họ,
họ sẽ trở thành Việt Cộng. Lục quân toàn làm chuyện ngược đời.
Một sáng mùa thu, đoàn thiết giáp của Chi đội F
thận trọng tiến trên Xa lộ 1 về phía Đà Nẵng.
Michael Holmes đi chiếc thứ hai trong đoàn.
Chiếc thiết giáp của anh vấp phải quả bom gần 140 kg chôn trên đường.
Ba đồng đội chết tức thì.
Holmes văng khỏi xe
và 5 tiếng sau tỉnh lại trong bệnh viện.
Ba Mẹ ơi,
con đây.
Đến giờ này con mới nhận ra thực sự là có chiến tranh ở đây.
Trước đó con cứ nghĩ như trò chơi.
Nhưng lúc bị mìn, con chạm vào hai đứa bạn bị giết.
Con chơi thân với bọn nó lắm.
Ba mẹ đừng lo chuyện con bị thương, con chỉ bị sơ sơ thôi.
Thêm hai Chiến thương Bội tinh nữa là con không phải ra trận
mà có khi còn được về nhà.
Sáu tháng sau, Michael Holmes đang dẫn đầu một nhóm đi tuần
thì bị một lính Bắc Việt bắn chết.
Đây là tỉnh Long An.
Từ năm 1962, vùng này là nơi thử nghiệm chương trình bình định.
Ấp Lộc Tiên 1 nằm giữa những ruộng lúa và cây dừa.
Trưởng ấp nói phải thêm lính mới giữ được ấp an toàn trước Việt Cộng.
Ông nói vào ban đêm du kích đi từng nhà để thu thuế.
Chính phủ đã bỏ cuộc trong nỗ lực bình định
nhưng Việt Cộng thì chưa bỏ cuộc.
Liz Trotta, kênh tin tức NBC, tường thuật từ Nam Việt Nam.
Vì Việt Cộng đã tổn thất quá nhiều
trong cả 3 đợt Mậu Thân,
Tướng Abrams tin rằng
hàng trăm ngàn quân Việt Nam Cộng Hòa
có thể rảnh tay để kiểm soát nông thôn
và giúp chính quyền Sài Gòn thu phục lòng dân.
Nhưng không thể kiểm soát được nông thôn
nếu chưa diệt được hạ tầng cơ sở của Việt Cộng,
nếu những người thu thuế, trưởng thôn,
đặc tình, và cảm tình viên Việt Cộng
chưa bị bắt và giết, hoặc bị thuyết phục ra hàng.
CIA thiết lập Chiến dịch Phượng Hoàng để thực hiện mục tiêu này.
Dân làng Thủy Xuân bị lùa vào một sân trường làng.
Các nhóm thẩm vấn tìm cách
phát hiện Việt Cộng trà trộn trong dân.
Hoạt động kiểu này diễn ra hàng tuần trong Chiến dịch Phượng Hoàng
ở khắp các quận huyện Nam Việt Nam.
Khi vết thương phục hồi,
Trung úy Vincent Okamoto trở thành sĩ quan quân báo
làm việc cho chương trình này.
Chiến dịch Phượng Hoàng dựa trên tiền đề rằng lính Bắc Việt vào miền Nam
theo Đường mòn Hồ Chí Minh
cũng là kẻ lạ như người Mỹ.
Họ không rành địa hình, cũng không quen dân chúng.
Muốn hoạt động được,
họ cần đến hạ tầng của Việt Cộng.
Nên Chiến dịch Phượng Hoàng cần phải triệt tiêu hạ tầng đó.
Tôi nghĩ lập luận thế là hợp lý.
Cộng sản thấy chương trình này rất hiệu quả.
Họ coi đây là mối nguy lớn đối với sự sống còn của cách mạng,
vì nếu bứng gốc được Việt Cộng và các cơ sở nằm vùng,
ta sẽ triệt tiêu được phương tiện kiểm soát
dân địa phương của Bắc Việt tại miền Nam.
Một cán bộ cộng sản nói áp lực của Chiến dịch Phượng Hoàng
đối với Việt Cộng đã khiến phía họ
ở Đồng bằng sông Cửu Long “dao động” -
cả cán bộ chiến sĩ cũng chán nản, mất tinh thần,
và say xỉn triền miên.
Nhưng chương trình chỉ hiệu quả khi tin tình báo chính xác,
và tình báo không phải lúc nào cũng đúng.
Đoạn phim này do cộng tác viên hãng CBS ghi lại cảnh lính Nam Việt
thẩm vấn một ông già bị nghi là cán bộ Việt Cộng.
Trong Chiến dịch Phượng Hoàng, người Mỹ đóng vai trò cố vấn;
hầu hết hoạt động hàng ngày
đều do lực lượng Nam Việt Nam tiến hành -
các toán công tác cấp tỉnh -
đôi khi chỉ lo thanh toán thủ oán chứ không lo triệt hạ cộng sản.
Chương trình này rất đáng sợ vì dễ bị lạm dụng, và đã bị lạm dụng.
Đầu tiên, mấy ông thần ở Sài Gòn lên danh sách đen.
Dựa trên danh sách này, bọn tôi phối kiểm với tình báo quận huyện.
Rồi thì phối hợp các nguồn tin.
Đêm sau, hoặc vài đêm sau,
mấy đứa cao bồi trong toán công tác
mò vào làng gõ cửa nhà dân, bảo:
“Mẹ mày, đùa tí chơi!” Rồi, Đoàng!
Không có kiểm soát trách nhiệm gì hết.
Một thời gian sau, giám đốc Chiến dịch Phượng Hoàng
thú thật với Quốc hội rằng không ai biết
có bao nhiêu người vô tội trong số hơn 20 ngàn người bị giết.
Dù chương trình này làm suy yếu hạ tầng của Việt Cộng,
chính phủ Nguyễn Văn Thiệu vẫn không được lòng dân.
Theo một thăm dò ở Long An,
35% dân sẵn lòng bỏ phiếu cho Thiệu,
20% ủng hộ Mặt trận Giải phóng Dân tộc,
còn 45% ủng hộ bất kỳ lực lượng nào
chống cả Việt Cộng
lẫn chế độ Mỹ ủng hộ ở Sài Gòn.
Việt Nam có một vết thương không làm sao cầm máu được.
Ý tôi là vết thương chiến tranh và tổn thất nhân mạng.
Ông Humphrey, chúng tôi không đến đây để nói chuyện, mà để bắt giữ ông.
Đã hết thời gian cho phép rồi. Câm miệng!
Chiến dịch tranh cử của Hubert Humphrey gặp rắc rối to.
Thăm dò cho thấy Richard Nixon dẫn trước khá xa
và từ chối không tranh luận.
“Tôi thấy không có cách nào để thắng trong cuộc chiến này” -
ông nói riêng với ba người chuyên viết diễn văn cho mình -
“nhưng ta vẫn phải nói ngược lại để giữ thế khi đàm phán”.
Humphrey còn phải cạnh tranh với ứng cử viên thứ ba, George Wallace,
cựu Thống đốc bang Alabama, người theo khuynh hướng phân biệt chủng tộc,
người sẽ lấy bớt phiếu của cử tri da trắng
vẫn thường bầu cho ứng viên Dân chủ.
Từ lâu Humphrey đã thổ lộ với Johnson những nghi ngại về cuộc chiến
nhưng trước công chúng ông luôn tỏ ra trung thành với Johnson.
Giờ các cố vấn lại khuyên nếu muốn thắng,
ông phải tách hẳn khỏi Tổng thống,
thể hiện chính kiến muốn kết thúc chiến tranh.
Ngày 30/9, ông chính thức kêu gọi ngưng hoàn toàn ném bom Bắc Việt Nam.
Tôi sẽ chấm dứt ném bom miền Bắc,
chấp nhận rủi ro đó để có hòa bình,
vì tôi tin rằng ngưng ném bom có thể giúp ta thương thuyết thành công
và nhờ đó rút ngắn thời gian chiến tranh.
Đó là cách tốt nhất để bảo vệ binh sĩ ta.
Tổng thống Johnson cảm thấy bị phản bội
nên có lúc không nói chuyện với Phó tổng thống của mình.
Nhưng ngày 31/10, năm ngày trước bầu cử,
Tổng thống bất ngờ đích thân tuyên bố
sẽ chấm dứt đánh bom miền Bắc Việt Nam.
Ông nói thương thuyết ở Paris tiến triển tốt.
Hà Nội đồng ý thảo luận với Sài Gòn,
và Mỹ đồng ý mời phe Việt Cộng tham gia.
Khả năng hòa bình được mở ra.
Humphrey hân hoan.
Tỉ lệ ủng hộ ông đột ngột tăng.
Ông tự tin có thể vượt qua Nixon.
Nhưng rồi, ngày 2/11,
chỉ 3 ngày nữa là bầu cử,
Tổng thống Thiệu đột ngột tuyên bố
Nam Việt Nam sẽ không tham gia đàm phán.
Đại diện ban tranh cử của Nixon theo chỉ thị của chính ông
đã bí mật liên lạc với chính quyền Sài Gòn kêu gọi Thiệu không tham gia đàm phán,
hứa rằng khi Nixon trở thành Tổng thống,
ông sẽ đàm phán cứng rắn với Hà Nội hơn ứng cử viên Humphrey.
Nhờ CIA đặt máy nghe lén trong văn phòng Tổng thống Thiệu ở Sài Gòn,
và FBI nghe lén điện thoại của đại sứ quán Nam Việt Nam ở Washington,
Johnson biết được việc này.
Ông gọi cho bạn ông, Everett Dirksen,
lãnh đạo phe thiểu số Cộng hòa ở Thượng viện,
cảnh báo việc thuộc cấp của Nixon phản quốc.
Everett, tôi biết tỏng họ.
Tôi không muốn việc này xảy ra trong mùa tranh cử.
Đúng rồi.
Họ không được làm thế.
Tôi biết đây là tội phản quốc.
Tôi nghĩ nước Mỹ sẽ sốc
nếu ứng cử viên chính lại chơi bẩn
khi xử lý việc hệ trọng đến thế.
Ừ.
Tôi biết rằng...
họ đã liên lạc với một chính phủ nước ngoài
ngay giữa lúc chiến tranh.
Đây là sai lầm.
Một sai lầm tệ hại.
Thưa Tổng thống?
Vâng.
Dick Nixon đây. Ừ nói đi Dick.
Tôi mới lên chương trình Gặp gỡ Báo chí
nói rằng tôi đích thân hứa với ông
nếu được bầu, tôi sẽ làm mọi việc
để hợp tác trước và sau kỳ bầu cử.
Tôi chỉ muốn ông biết tôi rất thành tâm trong việc này
và những thứ đồn đại đây đó
về việc ai đó cố tình giật dây
thái độ của chính phủ Sài Gòn là hoàn toàn không đáng tin.
Đó là...
Dick, nghe vậy tôi rất mừng, vì đúng là đang có tin đồn như thế.
Trời ạ, tôi không bao giờ khuyến khích Sài Gòn
không tham gia đàm phán vì ông đã kéo được họ ngồi vào bàn rồi mà.
Thế thì tốt.
Ta phải tìm cách chấm dứt chiến tranh càng sớm càng tốt, kệ mẹ uy tín chính trị.
Tin tôi đi.
Cám ơn nhé Dick.
Nixon nói dối, và Johnson biết thế.
Nhưng công bố điều ông biết
đồng nghĩa với việc phải tiết lộ
việc ông làm cách nào để biết ứng viên Cộng hòa chơi trò hai mang.
Ông không sẵn lòng làm điều đó.
Vì thế bí mật của Nixon không bị lộ.
Công luận Mỹ không biết được
chế độ mà 35 ngàn lính Mỹ chết để bảo vệ
lại sẵn sàng tẩy chay đàm phán hòa bình
chỉ để giúp Richard Nixon thắng cử,
và rằng Nixon sẵn lòng trì hoãn chấm dứt đổ máu chỉ để thắng cử.
Vào lúc 10 giờ 45 phút sáng nay...
Richard Milhous Nixon thắng cử
với 43.4% số phiếu.
Hubert Humphrey được 42.7% số phiếu.
Vụ thông đồng của ban vận động tranh cử đã giúp ông chiến thắng, nhưng Nixon lo ngại
một ngày nào đó ông có nguy cơ mất chức nếu vụ này bị phát giác.
Sau kỳ bầu cử Mỹ, Thiệu chờ thêm vài tuần rồi đồng ý gửi đại biểu đến Paris.
Tại đó, mọi việc bị đình trệ vì tranh cãi về xếp chỗ ngồi.
Bắc Việt nhất quyết muốn có bàn vuông,
mỗi phe ngồi một phía -
Hà Nội, Việt Cộng, Sài Gòn, và Mỹ.
Sài Gòn từ chối tham gia, trừ phi Hà Nội và Việt Cộng
ngồi cùng một phía.
Cứ thế, bế tắc suốt 10 tuần.
Liên Xô cuối cùng nghĩ ra giải pháp là hội nghị bàn tròn.
vết thương nặng, do mảnh đạn.
Khu vực này không an toàn.
Cúi đầu xuống.
Đang bị bắn.
Ta chỉ huy đám trẻ 19 tuổi đầy nhiệt tâm.
Bảo gì họ cũng làm.
Nhưng việc ta bảo họ làm có đáng không? Người lớn phải quyết định việc này.
Mà trong việc này, ta thất bại.
Thất bại không phải vì họ bảo rằng “Bọn tôi không làm đâu”.
Vì bọn trẻ không hành xử như thế.
Họ là loại thanh niên 19 tuổi có giông cũng không biết mặc áo mưa,
nên họ mới thành chiến binh quả cảm.
Cứ bảo làm là họ làm. Không thắc mắc lấy một câu.
“Được rồi, để đó bọn tôi làm”.
Người lớn phải có trách nhiệm bảo đảm không phung phí sinh mạng,
vì họ sẽ làm theo yêu cầu, và làm tốt.
Karl Marlantes sinh ra ở Astoria, bang Oregon,
con trai cựu binh thời Thế chiến thứ Hai từng đánh ở rừng Ardennes.
Hè đó, ông vào Dự bị Thủy quân lục chiến thay vì vào năm nhất ở Đại học Yale,
hăm hở chứng tỏ mình và bảo vệ đất nước.
Khi ông được học bổng Rhodes,
Thủy quân lục chiến cho phép ông hoãn một năm,
thay vì sang Việt Nam, ông sang Oxtord vào mùa thu 1967.
Sau đó vài tháng, ông viết thư về cho cha mẹ.
“Con đã nghĩ kỹ khi viết thư này.
Con đã từ chối học bổng, và sẽ quay về chế độ tại ngũ ngày 3/5.
Ba mẹ biết đấy, con tin chắc Mỹ hoàn toàn sai lầm
khi tham gia cuộc chiến này.
Rất nhiều người đang bỏ mạng vô nghĩa.
Con cảm thấy ngày càng căm giận và bức xúc.
Và thấy hết sức vô dụng.
Thời gian qua con đã lẩn trốn, nhưng giờ con không muốn làm thế nữa.
Có thể con sắp làm một việc phi luân.
Con sẽ tham gia vào một trong những tội ác tày trời của thế kỷ,
và làm thế chỉ vì bức xúc, cay đắng
và vì cảm giác ngu xuẩn mà trong năm qua con mới thấu hiểu được.
Từ nay suy nghĩ của con sẽ khác.
Việc con có thể làm được
là cố hết sức để giúp 40 lính trẻ sống sót mà thoát khỏi Việt Nam.
Dù có phải biến thành cỗ máy vô luân để làm được điều đó,
thề có Chúa là con vẫn làm”.
Họ là bạn tôi, huấn luyện cùng nhau.
Tôi cảm thấy như mình bỏ mặc họ.
Cảm thấy như nếu không sát cánh chia sẻ khó khăn cùng họ
thì tôi không phải là người tử tế.
Nghe rất mâu thuẫn, vì tôi sang đó là để giết người
...có phải vì muốn tử tế mà tôi giết người?
Có nên giết người nếu không chắc đó là hành động đúng đắn?
và nếu đất nước cũng không chắc?
Nếu cả nước không đồng lòng thì ta có làm không?
Lúc đó tôi đang ở Trại Fort Lewis bang Washington, biên giới Canada cách đó chừng 90 phút xe buýt.
Tôi viết thư cho cha mẹ xin tiền.
Tôi nhờ họ gửi hộ chiếu cho tôi.
Họ gửi đủ hết mà không hỏi gì.
Không hỏi: “Con cần hộ chiếu làm gì?” Họ cứ gửi thôi.
Tôi cất giữ tiền và hộ chiếu, cả quần áo thường dân, trong tủ cá nhân,
nghĩ rằng có lẽ... sẽ có lúc tôi trốn.
Tôi cứ nghĩ “có lẽ” như thế
suốt thời gian huấn luyện và ngày sang Việt Nam ngày càng gần.
Điều gì đã ngăn tôi trốn đi?
Tôi nghĩ lý do khá đơn giản và ngu xuẩn.
Tôi sợ bị mất mặt,
bị đem ra sỉ nhục và làm trò cười.
Tôi sợ bạn gái và dân tình ngồi quán cà phê bàn tán về tôi.
Cả đám bạn trai và cả thị xã nhỏ quê tôi,
họ sẽ bàn tán gì về tôi.
“Trốn sang Canada à? Đúng là thằng hèn”.
Tôi cũng hình dung cha mẹ mình phải nghe những lời như thế.
Tôi không đủ dũng cảm để từ chối
những người vô danh tính
mà về thực chất chính là nước Mỹ.
Tôi không thể nói không với họ được.
Bốn mươi năm rồi, quá lâu rồi,
tôi vẫn sống với cảm giác mất lương tri và mất dũng khí.
Với tôi, ác mộng Việt Nam không phải là chuyện bom đạn
mà là việc tôi mất dũng khí, điều mà tôi vô cùng ân hận.
Thu 1968 là giai đoạn căng thẳng nhất.
Hàng ngày bọn tôi phải cầm cự để tồn tại.
Khẩu phần hàng ngày là ba bát cơm.
Bọn tôi ngủ trên chõng tre.
Có lúc 10-12 người chen nhau một cái chõng.
Tất cả đều đau ốm. Ồm yếu lắm.
4 người chết chỉ trong vòng 1 tháng.
Ngay sau đó 2 người nữa lại chết.
13 người Mỹ chết
trong thời gian Đại úy Hal Kushner ở tù trong rừng Nam Việt Nam.
Ông là bác sĩ, nhưng không có thuốc,
kháng sinh hoặc nước muối sát trùng để chạy chữa cho đồng đội.
Ông chỉ có thể chôn từng người vào hòm tre,
làm bia mộ bằng đá tảng rồi đánh dấu bằng thuốc đỏ.
Bọn tôi không có gì ăn.
Lúc đó tôi nghĩ mình sắp phát điên.
Bọn tôi ngồi vơ vẩn quanh ngọn lửa,
thấy con mèo của chỉ huy trại đi lang thang qua.
Con mèo mò xuống chỗ bọn tôi. Bọn tôi thì đang đói sắp chết.
Ai đó bảo: “Thịt con mèo này đi”.
Thế là bọn tôi giết con mèo. Cắt đầu, cắt bàn chân.
Còn lại phần thân nặng chưa tới một ký.
Lính gác đến hỏi, bọn tôi bảo đó là con chồn
vừa ném đá giết được.
Lính gác nhìn quanh. Bọn tôi quên chôn một bàn chân mèo.
Anh ta nhìn thấy bàn chân, biết ngay là con mèo của chỉ huy trại.
Rắc rối to.
Họ bắt bọn tôi dàn hàng, hỏi: “Thằng nào làm chuyện này?”
Không ai nói gì.
Tôi tưởng họ sẽ giết cả đám. Xử tử hết bọn tôi.
Một tay trong nhóm, đầu sỏ vụ này, đứng ra nhận.
Tôi cũng nhận mình có tham gia.
Rồi tất cả chúng tôi đều nhận.
Kiểu anh hùng Spartacus. Đại loại vậy.
Rồi họ gọi tay đầu sỏ và tôi ra.
Lính gác đấm đá tay kia túi bụi không thương xót.
Họ cũng đấm vào mặt tôi nhưng không đánh tôi nặng như tay kia.
Họ dùng dây kẽm trói tôi vào lều và bỏ mặc tôi đó một ngày,
tròng thân xác con mèo vào cổ tôi.
Lúc đó tôi khùng đến mức nghĩ thầm: “Biết đâu họ sẽ cho mình ăn con mèo này”.
Nhưng rồi tôi phải chôn đi.
Tay đầu sỏ bị đánh sau đó 2 tuần thì chết.
Nhưng lúc đó tôi chỉ thấy bi kịch vì không được ăn con mèo kia.
Là thủ đô của đất nước có chiến sự,
nhưng Sài Gòn lại đầy những thanh niên
tuổi nhập ngũ, mặc đồ thường dân bóng lộn - cao bồi Sài Gòn.
Nền kinh tế Sài Gòn là kinh tế của những kẻ trục lợi chiến tranh
kiếm chác dựa vào nguồn tiền của Mỹ.
Năm nào giá cả chỉ tăng 25% thì dân Sài Gòn đã mừng lắm rồi.
Bao năm người Mỹ hiện diện
và hàng chục tỉ đôla Mỹ đổ vào đã biến đổi gần như toàn bộ Nam Việt Nam,
tạo ra phồn vinh giả tạo
lệ thuộc vào sự hiện diện của Mỹ.
Từ giữa những năm 60, khi Mỹ bắt đầu can dự nhiều,
hàng triệu đôla hàng hóa đổ vào Nam Việt Nam hàng tháng.
Nhiều nhà kinh tế nói trên 10% số hàng bị tuồn ra chợ đen.
Tiền vào nhiều như thế khiến tham nhũng và tội phạm tăng vọt.
Quan chức chính phủ tham nhũng,
sĩ quan quân đội cũng tham nhũng.
Cảnh sát thì không đáng tin.
Ai được lợi về tài chính trong chiến tranh?
Các tướng lĩnh.
Không phủ nhận được đâu.
Họ kiếm được tiền, giàu lên.
Tôi gọi họ là đám trục lợi chiến tranh.
Từ Thiệu đến Kỳ, tất tật từ trên xuống dưới.
Người Việt hay nói là: nhà dột từ nóc.
Đó là cách người Việt nói bóng bẩy
về vấn nạn tham nhũng hoành hành dai dẳng.
Họ ăn cắp của ta và bán cho thiên hạ.
Muốn mua trực thăng không?
Họ có hàng sẵn luôn.
Nếu trả giá quyết liệt có khi 12 ngàn đôla cũng mua được.
Tham nhũng ở mức nạn dịch.
Và chúng ta cứ dung túng.
Hàng tấn hàng hóa Mỹ chất đống ở cảng Sài Gòn.
Nhiều khi lính Mỹ cũng lợi dụng tình hình này,
tuồn quân nhu từ các cửa hàng PX của lính Mỹ.
Chỉ trong 1 năm,
chợ đen đã gây thiệt hại khoảng 2 tỉ đôla cho quân đội Mỹ.
Tác động của chiến tranh đã biến đổi văn hóa Việt Nam truyền thống.
Đô thị đông nghẹt dân quê ly hương,
mất hết đạo lý truyền thống nhưng không có gì tốt đẹp hơn thay thế.
Trước khi lính Mỹ đến,
80% dân Nam Việt Nam sống ở làng mạc.
Đến cuối những năm 60,
gần 50% đã dồn về đô thị.
Dân số Sài gòn tăng gấp ba, lên đến 3 triệu dân.
Nửa số dân nhập cư không có chỗ ở cố định.
Hàng ngàn người chết vì thương hàn và dịch tả.
Trẻ con đói rách lang thang ngoài đường, đào rác, xin ăn,
tìm việc làm, hoặc móc túi.
Hàng chục ngàn phụ nữ bỏ quê lên Sài Gòn làm gái bán bar và làm điếm.
Chính phủ cộng sản ở Hà Nội lợi dụng tình thế đó
để cáo buộc Mỹ và chính quyền bù nhìn Sài Gòn
làm băng hoại xã hội miền Nam.
Nhưng dân Sài Gòn được tự do hơn dân miền Bắc nhiều.
Dân miền Nam được phát biểu chính kiến ủng hộ hoặc phản đối chính phủ
trên hàng trăm tờ báo trong nước.
Họ cũng được biểu tình phản đối tham nhũng, đòi tự do tín ngưỡng,
và đòi cải thiện chế độ cho cựu binh.
Một người nhớ lại, dù có nhiều vấn nạn,
Sài Gòn vẫn “bẩn thỉu và tự do”.
Ở Đồng bằng sông Cửu Long, giao tranh đột nhiên căng thẳng.
Tướng Abrams lệnh cho chỉ huy
Sư đoàn 9 Bộ binh, Tướng Julian J. Ewell,
tiêu diệt các nhóm Việt Cộng
còn sót lại phía Nam Sài Gòn.
Chiến dịch này có tên Siêu Tốc - Speedy Express.
Tướng Ewell nói: “Ta hơi nhẹ tay quá khi thu phục lòng dân.
ở đồng bằng, muốn thắng Việt Cộng
phải dùng bạo lực”.
Các cuộc tảo thanh diễn ra liên tục.
Trực thăng quần đảo đầy trời đêm,
nhiều chiếc gắn thiết bị phát giác
dấu vết than và nước tiểu
có thể phát hiện người dưới đất
dù không rõ thuộc phe nào.
Ở những “vùng oanh kích tự do”,
ai ra đường sau giờ giới nghiêm đều bị bắn.
Ban ngày, ai chạy là bị bắn.
Đại tá Robert Gard là chỉ huy pháo binh của Tướng Ewell.
Tôi không đồng ý quan niệm ai bỏ chạy tức là địch.
Vì như thế không hợp lý. Người ta chạy vì sợ.
Tôi từng thấy khi trực thăng bất ngờ sà xuống,
nông dân sợ cứng người lại và bỏ chạy.
Nên không thể kết luận đại trà được.
Tướng Ewell khoe khoang số liệu đơn vị mình -
diệt 10.899 lính Việt Cộng trong 6 tháng
mà chỉ mất 242 lính Mỹ -
tỉ lệ tổn thất địch ta là 45:1.
Nếu mà nói ta giết quân chiến đấu địch
với tỉ lệ 40:1
thì thật quá sức tưởng tượng của tôi.
Ewell được thăng chức theo đề cử của Tướng Abrams
nhưng rồi Tổng Thanh tra Quân đội ước tính
trong khoảng 11 ngàn người Sư đoàn 9 Bộ binh nhận đã giết
hơn một nửa là thường dân không vũ trang.
Không ai phải chịu trách nhiệm cả.
Tôi nghĩ, tách khỏi quan điểm của gia đình
là một việc liều lĩnh đáng sợ
vì quan điểm đó từng là nền tảng đánh giá mọi hành xử của mình.
Thế mà tôi sắp chuyển sang đánh giá quyết định và hành xử của mình
dựa trên quan điểm của riêng tôi.
Cuộc chiến đã xộc vào cuộc đời Carol Croker.
Anh Mogie của cô tình nguyện đăng lính và thiệt mạng ở Việt Nam năm 1966.
Cô vẫn còn đau khổ.
Mùa thu năm đó, Carol vào Đại học Goucher ở bang Baltimore,
trường dành riêng cho nữ, có truyền thống thủ cựu.
Lúc ăn tối phải ăn mặc tử tế.
Đến 11 giờ đêm là cấm cửa.
Đàn ông không được vào ký túc xá.
Luật ở đây là thế.
Chậm lắm là khoảng đầu học kỳ thứ hai,
tất cả các luật lệ từng được tuân thủ
suốt bao năm, giờ không còn nữa.
Trường đại học trên toàn quốc gặp phải vấn đề
là làm sao giữ cho sinh viên cư xử đàng hoàng, dạy dỗ họ,
và đừng để họ đốt trường.
Để được yên, các trường cho thả cửa không cần giữ luật lệ nữa.
Bọn tôi nói chuyện với sinh viên nam, ai cũng nói họ sợ lắm.
Lo lắng lắm.
Họ không biết phải làm sao.
Chúng tôi cũng tranh luận cuộc chiến có chính đáng không.
Đó là lần đầu tiên tôi nghe về cuộc chiến từ góc nhìn khác,
không chỉ từ góc độ cái chết của anh tôi.
Tôi kính trọng anh.
Tôi tôn trọng việc anh làm theo niềm tin của mình.
Nhưng tôi không đồng ý với anh.
Eva Jefferson là sinh viên năm thứ hai ở Đại học Northwestern.
Là con gái một quân nhân, cô vào đại học với niềm tin
chính phủ Mỹ không bao giờ lừa dân chúng.
Nhưng mọi thứ cũng bắt đầu thay đổi trong cô.
Trước đó, khi một nhóm sinh viên Northwestern
quyết định chiếm lĩnh văn phòng thủ quĩ
đòi trường mở khoa dạy về người Mỹ gốc Phi,
cô tham gia, và gọi cho cha mẹ kể về việc mình làm.
Tôi nói: “Ba mẹ biết con ở đâu không? Bọn con vừa chiếm văn phòng thủ quĩ”.
Cha mẹ tôi phát hoảng lên.
Nghĩ lại, tôi biết họ hoảng là đúng.
Họ bảo: “Con mà không ra khỏi đó,
ba mẹ sẽ cắt tiền trợ cấp”.
Đó là thời điểm tôi trở nên độc lập về tư duy.
Tôi nghĩ bụng: “Ba mẹ ngưng gửi tiền à. Có gì đâu, đời là thế”.
Cô nhớ lại: “Chỉ trong ba ngày, trường chấp thuận mọi yêu cầu của bọn tôi.
Mới thứ Sáu đòi học về người Mỹ gốc Phi thì thứ Hai trường đã mở lớp”.
Cảm giác như biến chuyển không thể đảo ngược đang diễn ra.
Nhưng mặt khác, tôi chỉ mới 18-19 tuổi. Rất phấn khích.
Tôi thấy như cách mạng đang đến, và tin chắc phe tôi sẽ thắng.
Quan hệ giữa cha mẹ và con cái, giữa các anh chị em, cũng thay đổi.
Lúc ôm hai anh trai mình trong phòng khách,
tôi không nghĩ về lựa chọn của bạn
cũng không nghĩ hai anh em họ đứng ở hai thái cực.
Tôi chỉ biết cả hai là anh tôi và đều về ngồi cùng nhau một nhà.
Đại úy Matt Harrison, Jr. - gọi thân mật là Chips -
tốt nghiệp West Point, tham chiến ở Việt Nam,
và tham gia 2 trận đánh đẫm máu nhất -
Đồi 1338 và Đồi 875.
Mùa thu 1968, ông quay lại Mỹ.
Lúc đó gia đình bắt đầu lo về em trai ông tên Bob,
anh chị em trong nhà gọi là Robin.
Hai anh em tôi chơi thân từ bé,
một hai năm gia đình lại chuyển nhà,
nên có thêm bạn bè, nhưng lúc nào anh em cũng bên nhau.
Bob là sĩ quan dự bị,
lúc nào cũng đánh giày bóng lộn, cắt tóc ngắn,
và “thưa ông, thưa bà” cẩn thận.
Chúng tôi chuyển đến California năm Bob vào năm cuối trung học.
Anh biến thành dân nghiện lướt ván, và bắt đầu bỏ học.
Anh được bạn bè quí mến và rất hạnh phúc.
Robin không vào West Point,
mà vào trường trung cấp Marin
và khiến cả nhà sốc
khi đăng ký vào dự bị Thủy quân lục chiến - chứ không phải Lục quân.
Rồi đến một lúc, Robin bắt đầu thấy chiến tranh là sai trái,
không chỉ sai mà còn vô đạo đức nữa.
Robin bỏ huấn luyện dự bị cuối tuần,
nên bị chuyển thành quân nhân tại ngũ,
nhiều khả năng sẽ sang Việt Nam làm lính Thủy quân lục chiến.
Tôi nghĩ làm lính Thủy quân lục chiến thì không an toàn gì mấy.
Tôi cũng nghĩ Robin khó mà trở thành lính giỏi.
Tôi chỉ nghĩ tình cảnh này không tốt cho Robin và cả gia đình.
Matt Harrison biết quân đội qui định
nếu một trong hai anh em đã vào chiến trường
thì người kia không cần phải đi nữa.
Để Robin không phải tham chiến,
Matt tình nguyện sang Việt Nam lần thứ hai.
Chưa tới 30 ngày tôi đã quay lại Việt Nam.
Tôi là lính cựu rồi. Tôi được giao chỉ huy đại đội.
Khả năng tôi bị thương ít hơn Robin nhiều.
Nếu tôi định theo binh nghiệp,
việc đi chiến trường hai lần làm đại đội trưởng cũng sẽ có lợi cho tôi.
Cho nên quyết định của tôi cũng không hoàn toàn chỉ vì em tôi.
Tôi nhớ cha mẹ mình cũng không trao đổi gì nhiều.
Cảm giác của họ là nếu Bob sang đó thế nào cũng bị giết.
Còn Chips thì họ lại nghĩ sẽ không sao.
Con trai tôi giờ đang ở Iraq, tôi không thể tưởng tượng nổi
làm sao mẹ tôi sống qua ngày
mà không biết chắc con trai bà sẽ an toàn.
Quyết định phục vụ lần hai của Matt Harrison không hoàn toàn bảo vệ được em trai Robin.
Robin bỏ ngũ, bị ra tòa án binh,
phạt lao động khổ sai 3 tháng.
Bản án sau đó được bãi miễn.
Robin quay lại Thủy quân lục chiến
làm trợ lý tuyên úy,
nộp đơn xin không phục vụ vì lý do lương tâm,
rồi lại tiếp tục bỏ ngũ.
Tôi nhớ FBI đến nhà để tìm anh ấy.
Họ hỏi Robert Harrison có nhà không.
Tôi biết ngay là chuyện chẳng lành
nên trả lời “Không” và đóng sầm cửa lại
Bob chạy ra sau nhà, vòng ra đường
và leo lên xe bỏ đi,
và đó là lần cuối cùng tôi thấy anh.
Tôi không nghĩ mẹ nào có con đi lính lại muốn báo: “Con tôi đào ngũ rồi.
Chạy sang Canada rồi. Con tôi là đứa đào ngũ, hèn nhát”.
Tất cả từ ngữ thiên hạ hay dùng để nói về những người này.
Tôi nghĩ họ có quan điểm khác về hành động của mình.
Tôi không nghĩ họ tự coi mình là đào ngũ hoặc hèn nhát.
Ngược lại, tôi nghĩ họ tin rằng mình can đảm.
Khi Matt Harrison nhận chỉ huy Đại đội Alpha
của Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 14, Sư đoàn 25 Bộ binh,
Lục quân đã thay đổi nhiều.
Tôi chỉ huy một đại đội lính quân dịch.
Không ai trong đại đội muốn nhập ngũ. Họ không muốn vào Lục quân
và dĩ nhiên cũng không muốn sang Việt Nam làm lính Bộ binh.
Có lúc tôi vất vả lắm mới quản được nhóm lính này,
nhất là khi đại đội chịu thương vong trên đường vào làng.
Tôi học được rằng nước sơn văn minh thật ra rất mỏng manh -
cả tôi, anh và ai cũng thế thôi.
Đầu tôi chạy đi chạy lại hình ảnh tay lính trẻ dân Huron, bang Nam Dakota,
hồi ở nhà hay giúp mấy cụ già sang đường và Chủ nhật nào cũng đi lễ.
Nước sơn văn minh này nhanh chóng bị bào mòn.
Giờ thì cậu ta có khả năng làm những việc bất nhân.
Tôi cố không để chuyện này xảy ra trong tầm kiểm soát của mình,
lính tráng hành xử bất nhân là không tốt.
Không phải là bọn tôi không làm những điều kinh khủng.
Chúng tôi từng làm thế.
Nhưng hành động tự phát và hành động có chủ đích là khác nhau.
Nhiều năm sau, Robin Harrison trong lúc lang bạt
sa vào ma túy
và chết trong một khách sạn ở Hồng Kông cách nhà hơn 16 ngàn cây số.
Matt tin rằng em trai mình
cũng là một thương vong của chiến tranh Việt Nam.
Một buổi chiều, tôi thả một quả bom một cánh đuôi có lẽ bị vỡ,
nên nó rơi chệch ra cách mục tiêu đến hơn cây số rưỡi.
Một chuỗi tiếng nổ bùng lên,
nghĩa là bom tình cờ rơi trúng kho đạn dược hay đại loại thế.
Cả khu vực cháy nổ suốt 15 phút. Lúc bọn tôi rời đi, chỗ đó vẫn tiếp tục nổ.
Thành quả tốt nhất trong suốt một năm
hóa ra lại nhờ thả bom lạc mục tiêu.
Sử dụng không lực kiểu đó là hoàn toàn sai lệch.
Thiếu tá Merrill McPeak là phi công xuất sắc
khi đến Việt Nam gần cuối năm 1968.
Ban đầu, ông yểm trợ cho bộ binh.
Ông nhớ mỗi ngày đều đi oanh tạc một số lần nhất định
“bất kể có mục tiêu nào đáng đánh bom hay không”.
Sau mỗi lần oanh tạc,
thả bom xuống “cây cối địch” vì dưới đó không có gì quan trọng,
bọn tôi nhận được đánh giá kết quả không kích từ tiền sát viên,
ghi: “Phá hủy 12 nguồn tiếp tế,
làm sập hai công trình”.
Những chỉ số kiểu như thế.
Toàn là số liệu giả.
Phí thời gian.
Sau đó McPeak được điều vào một phi đội tuyệt mật
tìm diệt lính và tiếp viện
trên Đường mòn Hồ Chí Minh bên Lào.
Ông và đồng đội gọi phi đội là Sương mù - Misty.
Tôi ở đơn vị Misty 4 tháng.
Bốn tháng đó là thời gian tuyệt nhất trong suốt cuộc chiến,
vì bọn tôi làm việc rất rõ ràng đơn giản và hợp lý.
Bọn tôi muốn ngăn giao thông từ điểm A đến điểm B trên đường.
Việc này thì tôi hiểu được.
Không phải như lúc ai đó ở Sài Gòn bảo:
“Bay tới ném bom vào cây cối chỗ nọ chỗ kia”.
ở đây bọn tôi thực sự nhìn thấy mục tiêu.
Nhiệm vụ này rất nguy hiểm.
Cứ 5 phi công thì 1 bị bắn rơi.
Mỗi ngày phi công xuất kích 1 lần,
săn lùng dấu vết hoạt động dưới đất -
vườn tược, trại, cây phủ bụi bên vệ đường,
hoặc đường ướt ở những khúc sông cạn -
dấu hiệu cho thấy có đoàn xe tải mới qua.
Tôi rất nể những tay lái xe tải này.
Họ bỏ nhà ở miền Bắc,
đi lính không phải chỉ 1,2 năm
mà không biết bao lâu và liệu có trở về được không.
McPeak và đồng đội không biết trong số những tay lái xe tải
dọc Đường mòn Hồ Chí Minh ban đêm có hàng trăm phụ nữ.
Suốt 3 năm, Nguyễn Nguyệt Ánh lái xe trên một chặng của đường mòn,
vận chuyển vũ khí, hàng hóa xuống miền Nam,
rồi chở thương binh ngược ra Bắc.
Họ chia từng chặng trên đường. Mỗi người chỉ biết khoảng 15-20 km của chặng đó.
Họ lái từ điểm A đến B và ngược về A.
Ban ngày nghỉ, ban đêm lại đi từ A đến B và ngược về A.
Họ thuộc nằm lòng con đường,
rất quan trọng, vì họ lái xe trong đêm không một ánh đèn.
Có lần tôi phát hiện một đoàn xe đang bị kẹt,
sáng hôm đó là ngày hên của tôi.
Đôi khi 1 xe chết máy ngay chỗ hẹp, chiếc đi sau không thể lùi lại được.
Lúc đó tôi sẽ bắn chiếc cuối để chặn đường lui.
Những cung đường này chỉ có một làn.
Hễ chiếc cuối đoàn mà chết cứng
thì chỉ cần gọi máy bay đến
bắn họ như bắn cá trong chậu.
Trong lúc lái xe trên đường mòn,
Ánh luôn nghĩ đến chồng sắp cưới, Trần Công Thắng,
một kỹ sư công binh, hai người đã yêu nhau bốn năm.
Anh cũng đóng quân đâu đó trên đường mòn.
Hơn 20 ngàn lính công binh, bộ đội, và lái xe đã chết
dọc Đường mòn Hồ Chí Minh.
Phải xây đến 72 nghĩa trang liệt sĩ để chôn cất.
Chúng ta đã ném nhiều bom
hơn cả thời Thế chiến thứ Hai,
hầu hết nhắm vào Đường mòn Hồ Chí Minh.
Nhưng không chặn được tuyến đường này.
Tôi rất thất vọng.
Đến tận bây giờ tôi vẫn tức.
Thất bại chính là ở tầm chính sách.
Chúng ta đứng nhầm phe.
Miền Nam, chính phủ miền Nam tham nhũng.
Người dân họ biết điều đó. Ta cũng biết điều đó.
Tôi muốn nói điều này: những người lái xe tải đó chiến đấu ngoan cường.
Nếu được chiến đấu cùng họ, tôi sẽ thấy tự hào.
Điều ta phải làm khi bước vào chiến tranh
là chọn đúng phe. Chọn đúng đồng minh.
Merrill McPeak phục vụ 37 năm mới về hưu,
lên đến chức Tổng tham mưu trưởng Không quân.
Nguyễn Nguyệt Ánh và Trần Công Thắng
đoàn tụ và kết hôn sau chiến tranh.
Ta muốn đạt đến hòa bình
không phải bằng khuất phục dân tộc khác;
ta muốn một nền hòa bình hàn gắn,
có lòng trắc ẩn trước những thống khổ,
có sự thông hiểu với cựu thù,
tạo ra cơ hội cho mọi dân tộc tự chọn vận mệnh của chính mình.
Cũng như Lyndon Johnson, Richard Nixon có nhiều dự định lớn -
giảm căng thẳng với Liên Xô và mở cửa với Trung Quốc,
đất nước mà Mỹ không chịu thừa nhận
từ lúc cộng sản lên nắm quyền năm 1949.
Nhưng cũng giống như thời Johnson, chiến tranh Việt Nam đe dọa các dự định đó.
37.563 người Mỹ đã thiệt mạng ở Việt Nam
trước khi Nixon nhậm chức.
“Tôi sẽ không như Johnson, chỉ ngồi lì trong Nhà Trắng
sợ phải chường mặt ra ngoài đường” - Richard Nixon nói với trợ lý -
“Tôi sẽ chấm dứt cuộc chiến đó. Thật nhanh”.
Cố vấn An ninh Quốc gia của Nixon là Henry Kissinger,
người tị nạn thời Đức quốc xã, từng dạy khoa học chính trị ở Đại học Harvard,
và nổi tiếng là người theo chủ trương
ngoại giao thực dụng, không dựa trên lý tưởng.
“Cho chúng tôi 6 tháng” - Kissinger nói với nhóm biểu tình Quakers -
“Nếu lúc đó mà chưa kết thúc được chiến tranh,
các người có thể quay lại phá nát rào Nhà Trắng”.
Tháng 2 năm 1969, miền Bắc lại tổ chức đợt tấn công mới.
Trong vòng 3 tuần, họ tiêu diệt 1.100 lính Mỹ.
Nixon nghĩ không thể trả đũa bằng cách lại ném bom miền Bắc
vì sợ lại kích động phong trào phản chiến trong nước.
Tháng 3, ông bí mật lệnh cho B-52 oanh tạc
các căn cứ của Bắc Việt ở Campuchia.
Campuchia là nơi trú ẩn của quân Bắc Việt nhiều năm qua.
Chính phủ không cho công luận Mỹ biết về việc ném bom này.
Cả Quốc hội cũng không được biết.
Ngay cả các thành viên nội các của Nixon ban đầu cũng không được thông báo.
Khi tờ New York Times phát hiện ra sự việc,
Nhà Trắng phủ nhận việc ném bom,
và đặt máy nghe lén bất hợp pháp
điện thoại của 17 phóng viên
và quan chức chính phủ
để tìm người lộ tin cho báo chí.
“Ta sẽ không mắc lại sai lầm của tiền nhiệm” -
Henry Kissinger từng đùa với trợ lý khi mới đến Washington -
“Chúng ta sẽ tự mắc sai lầm riêng”.
Chiến tranh tiếp diễn.
Làm anh hùng luôn có hai mặt.
Một mặt muốn được là người đặc biệt, muốn mọi người thấy tôi quan trọng.
Tôi đã làm những việc anh hùng.
Mặt còn lại là, phải có ai đó hành động
để cứu cả trung đội hay đại đội khỏi bị tàn sát.
Cùng một hành động, nhưng động cơ lại khác nhau.
Sau khi rời Oxford, Trung úy Karl Marlantes
trở thành sĩ quan tác chiến của Đại đội Charlie,
Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 4, Sư đoàn 3 Thủy quân lục chiến,
đóng ngay phía Nam của Khu phi quân sự.
Đơn vị ông đánh cùng loại trận chiến
trên cùng loại địa hình
mà Thủy quân lục chiến đánh suốt 4 năm qua.
Cứ nghe: “Đây là Chiến dịch Purple Martin I hoặc Chiến dịch Scotland II”,
bọn tôi lại bảo: “Sao cũng được”.
Chiến dịch gì thì mấy cái trực thăng cũng đến thả chúng tôi xuống
khu rừng hoặc thung lũng phía Bắc hoặc một chỗ tương tự bất kỳ.
Rồi chúng tôi sẽ xuống chân núi để đi càn.
Ngày 5/3 năm 1969, đại đội của Marlantes được lệnh
tấn công một trung đoàn Bắc Việt
đang đóng ở sườn đồi quân Mỹ gọi là Đồi 484.
Trước đó mấy ngày, đơn vị ông đã chiếm giữ đồi
nhưng bị tấn công dữ dội nên đã rút lui.
Lần này, họ gọi không kích để diệt bớt địch, nhưng máy bay lại đánh nhầm đồi khác.
Đại đội Charlie được lệnh cứ tiến công.
Marlantes dẫn đường. Đồi 484 rất dốc.
Không thể chạy được vì bọn tôi vác nặng.
Leo lên đến một phần ba đồi thì địch nã đạn vào bọn tôi.
Bọn tôi rơi vào thế trên đe dưới búa.
Lính Thủy quân lục chiến tìm chỗ nấp.
Marlantes nhận ra nếu tiếp tục tiến lên đồi
thì sẽ lọt vào hỏa lực súng máy,
nhưng nếu ở yên tại chỗ,
thì thế nào cũng bị nã súng cối.
Lúc đó tôi đứng thẳng lên và tiến lên đồi.
Tôi cứ tưởng tôi đi một mình.
Lúc đó tôi bắt đầu chạy vì muốn lên càng nhanh càng tốt.
Qua khóe mắt, tôi thấy ai đó di chuyển, tôi lăn ra đất và chĩa súng
định bắn người đó. Hóa ra là 1 lính trẻ trong trung đội.
Sau cậu là nhiều lính trẻ nữa.
Tất cả đều xông lên cùng tôi.
Cảm giác lúc đó như lâu lắm
nhưng thật ra tôi chỉ chạy một mình có 4, 5 giây gì đó.
Toàn bộ trung đội đã xông lên cùng tôi.
Tới bây giờ tôi vẫn không tìm được từ
diễn đạt được lòng quả cảm của lính trẻ trong giây phút đó.
Sau đó chúng tôi tấn công địch.
Thủy quân lục chiến diệt từng công sự một.
Marlantes được tặng Huân chương Chữ thập Hải quân vì lòng can đảm.
Đánh nhau giống như chơi ma túy vậy.
Rất đã, nhưng cũng trả giá rất đắt.
Người tỉnh táo không ai chơi ma túy.
Đánh nhau cũng như thế.
Ta sợ, ta hoảng, ta khổ sở,
nhưng khi lâm trận...
... mọi thứ đều bị đe dọa - tính mạng bản thân, tính mạng bạn bè.
Tình thế khiến ta trở nên siêu việt vì ta không còn là một con người,
mà là một trung đội, một trung đội bất khả chiến bại.
Đó là chưa nói đến niềm vui man rợ khi thắng địch.
Tôi nghĩ thật sai lầm khi nói “chiến tranh là địa ngục”.
Ai cũng biết bài ca “chiến tranh là địa ngục”. Đúng là địa ngục.
Nhưng một phần nào đó, chiến tranh thực sự rất phấn khích.